Kas en Roos - Vlinders

Vlinders in het Gelderse landschap

De vlinder
Vlinders zijn kritische dieren. Ze hebben vaak maar één plant waarop ze kunnen overleven. Bovendien moet die plant dan ook nog op een speciale plaats staan. Het is daarom niet vreemd dat het aantal vlinders in Nederland sterk is achteruit gegaan sinds er minder verschillende planten groeien. Toch zijn er nog veel vlinders te zien, zeker in de terreinen van Geldersch Landschap.

$vlinders\cyclus of metamorfose$ Een vlinder is een merkwaardig insect. Hij wordt als eitje geboren (1). Uit dat eitje komt de rups (2), de rups verandert in een pop (3), uit die pop komt de vlinder (4). We noemen dat een metamorfose of gedaanteverandering. De eitjes van een vlinder zijn zo klein als speldenknopjes. In de eitjes groeien rupsen. Na ongeveer twee weken kruipt een rups uit het ei en het enige dat hij doet, is eten. Elke rups heeft zijn eigen voorkeur voor een bepaalde soort plant (de waardplant). De rups van de dagpauwoog vindt de bladeren van brandnetels erg lekker. Door al dat eten groeit de rups zo hard, dat hij een paar keer uit zijn velletje groeit. Als hij zich helemaal rond gegeten heeft, gaat hij verpoppen. Hiervoor spint hij een draad van zijde rond zijn middel Daarna vervelt de rups voor de laatste keer in een pop. De pop verandert langzaam in een vlinder. Nadat de vlinder uit de cocon gekomen is, zijn de vleugels nog slap. Het duurt ongeveer één uur voordat hij zijn vleugels heeft opgepomt en kan vliegen Dan kan hij op zoek naar nectar. Nectar is de zoete vloeistof die in bloemen zit.

Op de heide
Het Wekeromse zand (in de buurt van Ede) is een natuurgebied van Geldersch Landschap. Een groot deel van het jaar is daar geen nectar te vinden. Het is een voedselarm en droog stuifzandgebied. Maar als je in augustus of september door dit gebied wandelt, heb je grote kans dat je een aantal mooie dagvlinders ziet rondfladderen. In deze periode bloeit de hei en gaan de vlinders op zoek naar nectar. dagpauwoog Met hun roltong zuigen ze de nectar uit de bloemen. Vliegen kost veel energie en vlinders halen de energie uit de nectar. Heidevlinders houden het meest van gevarieerde hei met open zanderige plekken, grassen, mossen en verspreid staande bomen. Een hei die te ver is dichtgegroeid met grassen is niet geschikt. Wanneer een heidevlinder-mannetje wil paren, gaat hij een groot aantal bewegingen maken om het vrouwtje te verleiden. Dit is het baltsgedrag. Eerst achtervolgt hij een voorbijvliegend vrouwtje. Heeft het vrouwtje ook zin om te paren, dan gaat ze op de grond zitten. Het mannetje probeert tegenover haar te gaan zitten. Door met zijn vleugels te klapperen, komt zijn geur bij het vrouwtje terecht. Met deze geur die op zweetsokken lijkt, probeert hij het vrouwtje te verleiden tot de paring. Na de paring kan het vrouwtje eitjes gaan leggen. Zij doet dat op de waardplant.

Bossen
Oude vochtige loofbossen met kamperfoelie zijn er maar weinig in Nederland. De kleine ijsvogelvlinder houdt heel erg van dit soort bossen. Het is dan ook niet vreemd dat deze vlinder zeldzaam is geworden. Je komt hem nog wel tegen bij Hagen, de Kieftskamp en in het Teeselinkven, alledrie in de Achterhoek. Ze zijn vooral te vinden op open plekken in het bos en op zonnige bospaden. Om de kleine ijsvogelvlinder een nieuwe kans te bieden, haalt Geldersch Landschap hier en daar bomen weg en kapt regelmatig de randen en bospaden.

Koninklijk bezoek
De koninginnepage is een typische soort uit Midden -en Zuid Europa. Ook in Zuid-Limburg wordt hij regelmatig gezien. De laatste jaren breidt hij zich uit en kun je hem ook in Gelderland zien. Meestal gaat het om zwervers die langskomen en weer vertrekken. Het was dan ook een verrassing toen er in de tuin van Kasteel Neerijnen bij Waardenburg rupsen van de koninginnepage werden gevonden. In het deel van de tuin waar de kruiden gekweekt worden, zaten de rupsen te snoepen van de dille. Dille is een van de waardplanten van de koninginnepage naast wilde peen of worteltjes. In 2003 waren erg veel koninginnepages in heel Gelderland te zien.

Vlinders in je tuin
Ook in je eigen tuin kun je het de vlinders naar de zin maken. witje Door een goede keus van nectarplanten zorg je voor voedselaanbod van maart tot november. Je kunt vlinderstruik, ijzerhard, koninginnekruid en herfstaster planten. Hiermee help je in de eerste plaats alleen de ‘kroeglopers’ onder de vlinders, zoals dagpauwoog en klein koolwitje. Deze vliegen grote afstanden, komen even langs in de tuin, drinken wat en vertrekken weer. Het is nog veel leuker om een tuin te hebben waar vlinders zich kunnen voortplanten. Een pol brandnetels achter de schuur, bijvoorbeeld in een oude teil, kan al betekenen dat gehakkelde aurelia en landkaartje zich kunnen voortplanten. Als je pinksterbloemen aan de rand van het gazon laat staan, geef je het oranjetipje een kans. De vuilboom of sporkehout is niet alleen nectarplant, maar ook waardplant voor het boomblauwtje en de prachtige citroenvlinder. Zo zijn er talloze manieren om van je tuin een heerlijk thuis te maken voor vlinders.

Bron: De Vlinderstichting, tijdschrift Gelders Landschap, lente 2003

Meer info over vlinders

Met vragen over vlinders kun je altijd terecht bij:
de Vlinderstichting, Postbus 506, 6700 AM Wageningen. Tel: (0317) 46 73 46, info@vlinderstichting.nl
Je kunt er ook een spreekbeurtpakket over vlinders aanvragen. Let op, hier zijn wel kosten aan verbonden (€ 4)!

Links naar andere sites